Upadłość konsumencka w Austrii

Samo postępowanie sądowe trwa zwykle tylko kilka miesięcy: kończy się (Aufhebung) z chwilą prawomocności sądowego zatwierdzenia przyjętego planu spłaty (§ 196 ust. 1 IO). Jak długo to potrwa, zależy przede wszystkim od majątku: nad planem spłaty można obradować dopiero po spieniężeniu majątku (§ 193 ust. 2 IO). Termin spłaty (Zahlungs­frist), w którym płacą Państwo uzgodnioną kwotę, biegnie od dnia przyjęcia planu spłaty (§ 141 ust. 1, § 193 ust. 1 IO), zwykle do pięciu lat; ustawa dopuszcza najwyżej siedem lat (§ 194 IO). W postępowaniu z zajęciem dochodu, o które należy wnioskować najpóźniej wraz z planem spłaty i które wchodzi w grę, gdy plan nie dojdzie do skutku (§ 199 ust. 1, § 200 ust. 1 IO), podlegającą zajęciu część dochodu przekazują Państwo powiernikowi przez pięć lat od uprawomocnienia się postanowienia o wszczęciu tego postępowania (Abschöpfungsplan, § 199 ust. 2 IO); wcześniejszy wariant trzyletni (Tilgungsplan) od 17 lipca 2026 r. nie jest już dostępny dla konsumentów, chyba że wniosek wpłynął do sądu wcześniej (§ 283 ust. 9 IO). Jeżeli postępowanie nie zostanie wcześniej umorzone, na końcu następuje umorzenie pozostałych długów (§ 213 ust. 1 IO).

§ 194 IO wymaga zaoferowania co najmniej kwoty odpowiadającej Państwa możliwościom dochodowym w ciągu kolejnych trzech lat. Termin ten pochodzi z reformy z 2021 r.; wtedy także konsumenci mogli uzyskać umorzenie pozostałych długów w trzyletnim wariancie (Tilgungsplan). Od 17 lipca 2026 r. już tak nie jest (§ 283 ust. 9 IO): jeżeli plan spłaty nie dojdzie do skutku, na wniosek następuje dla konsumentów postępowanie z zajęciem dochodu, w którym podlegająca zajęciu część dochodu przez pięć lat trafia do powiernika i jest dzielona między wierzycieli (§ 199 ust. 2, § 203 ust. 1 IO). Trzech lat w § 194 IO nie dostosowano. Wierzyciele mierzą więc plan spłaty tym, co otrzymaliby w tym postępowaniu.

Nie, pozasądowa próba ugody nie jest od 2017 r. warunkiem. Czasem jest jednak lepszą drogą, bo nie wymaga postępowania sądowego ani wpisu do rejestru upadłości (Insolvenz­datei). Czy to możliwe w Państwa przypadku, ocenimy wspólnie.

Dla upadłości konsumenckiej (Schulden­regulierungs­verfahren) właściwy jest sąd rejonowy (Bezirks­gericht), w którego okręgu mają Państwo miejsce zwykłego pobytu; w Wiedniu jest to sąd rejonowy właściwy w sprawach egzekucyjnych dla miejsca Państwa zwykłego pobytu (§ 182 ust. 1 IO). Jeśli prowadzą Państwo przedsiębiorstwo, właściwy jest zamiast tego Sąd Handlowy w Wiedniu (Handels­gericht Wien), a postępowanie jest wtedy postępowaniem likwidacyjnym (Konkurs­verfahren) albo sanacyjnym (Sanierungs­verfahren); więcej na stronie o upadłości przedsiębiorcy. Wniosek składam za Państwa we właściwym sądzie.

Nie da się tego wskazać jedną kwotą. Czy i w jakiej wysokości powstają koszty, zależy od rodzaju i przebiegu postępowania: w grę wchodzą opłata ryczałtowa sądu (Pauschal­gebühr), wynagrodzenie wyznaczonego syndyka, wynagrodzenie uprzywilejowanych związków ochrony wierzycieli (Gläubiger­schutz­verbände) oraz koszty likwidacji majątku. Zaliczki na koszty, jakiej sądy żądają w postępowaniu likwidacyjnym przedsiębiorcy, z reguły Państwo tu nie potrzebują: wniosek nie zostaje oddalony z powodu braku majątku na pokrycie kosztów, jeżeli przedłożą Państwo dokładny, własnoręcznie podpisany wykaz majątku, przedłożą dopuszczalny plan spłaty i wniosą o jego przyjęcie oraz uprawdopodobnią dokumentami, że wykonają Państwo plan spłaty i że Państwa dochody prawdopodobnie pokryją koszty postępowania (§ 183 ust. 1 i 2 IO). Bezpłatne postępowanie to jednak nie jest: koszty, których nie pokrywa masa, wykłada się tymczasowo ze środków publicznych, a sąd zobowiązuje Państwa do ich późniejszego zwrotu w takim zakresie i wtedy, gdy będą Państwo w stanie to uczynić bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania (§ 184 ust. 1 i 3 IO). Koszty mojej reprezentacji podam Państwu z góry podczas pierwszej rozmowy, wraz z oceną, czy reprezentacja w Państwa sytuacji się opłaca.

Podstawą wniosku jest wykaz majątku (Vermögens­verzeichnis). Obejmuje on majątek i długi z podaniem kwoty lub wartości, przy każdym długu wierzyciela z adresem, podstawę, termin wymagalności i ewentualne zabezpieczenia, a także dochody z ostatnich trzech miesięcy wraz z dodatkowymi wypłatami, obowiązki alimentacyjne i bieżące wydatki, takie jak koszty mieszkania (§ 185 ust. 1 IO). Należy też podać podziały majątku z osobami bliskimi i rozporządzenia na ich rzecz z ostatnich dziesięciu lat (§ 185 ust. 2 IO). Przy własnych wierzytelnościach należy podać, czy są prawdopodobnie ściągalne; sporne pozycje należy oznaczyć, a przy wierzycielach i dłużnikach będących osobami bliskimi należy to wskazać (§ 185 ust. 1 IO). Wykaz podpisują Państwo własnoręcznie (§ 183 ust. 1 IO). Dane należy udokumentować w zakresie, w jakim można tego wymagać (§ 185 ust. 3 IO), na przykład odcinkami płacowymi i umowami kredytowymi. Jeżeli majątek prawdopodobnie nie wystarczy na pokrycie kosztów postępowania, dochodzą dwie rzeczy: dopuszczalny plan spłaty wraz z wnioskiem o jego przyjęcie oraz dokumenty uprawdopodobniające, że wykonają Państwo plan spłaty i że Państwa dochody prawdopodobnie pokryją koszty postępowania (§ 183 ust. 1 i 2 IO). Jakie dokumenty będą potrzebne, ustalimy wspólnie podczas analizy sytuacji.

Plan spłaty i umorzenie pozostałych długów działają co do zasady wobec wszystkich wierzycieli, których wierzytelności istniały już w chwili otwarcia postępowania, także jeśli nie zostały zgłoszone (§ 156 ust. 1, § 193 ust. 1, § 197 ust. 1, § 214 ust. 1 IO). Odsetek naliczonych od otwarcia postępowania ani kosztów udziału w postępowaniu wierzyciele nie mogą już potem żądać (§ 58 pkt 1, § 156 ust. 5, § 214 ust. 1 IO). Pozostają długi powstałe dopiero po otwarciu postępowania, na przykład bieżący czynsz lub bieżące alimenty, a ponadto grzywny i należności z tytułu darowizn (§ 51, § 58 pkt 2 i 3, § 156 ust. 5 IO). Pozostają też prawa zastawu na rzeczach: zwolnienie obejmuje odpowiedzialność osobistą, a nie odpowiedzialność obciążonej rzeczy (§ 11 ust. 1, § 149 ust. 1 IO). Kto ma hipotekę na Państwa mieszkaniu, może się więc nadal z tego mieszkania zaspokoić. Umorzenie pozostałych długów w postępowaniu z zajęciem dochodu nie obejmuje zobowiązań z umyślnie popełnionego czynu niedozwolonego lub umyślnego zaniechania sprzecznego z prawem karnym (§ 215 pkt 1 IO), na przykład zaległości alimentacyjnych, jeżeli obowiązek alimentacyjny naruszono w sposób sprzeczny z prawem karnym (§ 198 StGB); przy planie spłaty tego wyjątku nie ma (§ 156 ust. 1, § 193 ust. 1 IO). Jeżeli wierzytelność nie została uwzględniona wyłącznie z Państwa winy, na przykład dlatego, że nie podali Państwo tego wierzyciela, może on żądać jej w pełnej wysokości (§ 156 ust. 4, § 215 pkt 2 IO). Poręczyciele i współdłużnicy nie zostają zwolnieni; wierzyciele mogą nadal dochodzić od nich zapłaty (§ 151, § 214 ust. 2 IO). Jeżeli poręczyciel zapłaci, są jednak Państwo zwolnieni wobec niego w taki sam sposób jak wobec samych wierzycieli (§ 156 ust. 2, § 214 ust. 2 IO).

Z bieżącego dochodu pozostaje Państwu kwota wolna od zajęcia (Existenz­minimum, § 291a EO); jeżeli egzekucja jest prowadzona z tytułu ustawowych alimentów, wolna od zajęcia pozostaje niższa kwota (§ 291b EO). Prawa najmu i inne prawa do korzystania z pomieszczeń mieszkalnych niezbędnych dla Państwa i wspólnie z Państwem mieszkających członków rodziny sąd pozostawia do Państwa swobodnej dyspozycji (§ 5 ust. 4 IO); mieszkanie wynajmowane z reguły Państwo zatem zachowują. Majątek o większej wartości, np. mieszkanie własnościowe albo samochód, podlega co do zasady likwidacji. Co to oznacza w Państwa przypadku, wyjaśnimy podczas pierwszej rozmowy.

Od dnia następującego po obwieszczeniu otwarcia postępowania żaden wierzyciel nie może już w drodze egzekucji uzyskać prawa zastawu (§ 2 ust. 1, § 10 ust. 1 IO). Prawa zastawu uzyskane w drodze egzekucji w ciągu sześćdziesięciu dni przed otwarciem wygasają, z wyjątkiem uzyskanych dla należności publicznoprawnych (§ 12 ust. 1 IO); wcześniejsze pozostają w mocy (§ 11 ust. 1 IO). Zajęcie wynagrodzenia lub emerytury wygasa z upływem miesiąca otwarcia postępowania, a jeżeli postępowanie otwarto po 15. dniu miesiąca, dopiero z upływem miesiąca następnego (§ 12a ust. 3 IO); umowny przelew lub zastaw wynagrodzenia uzgodniony przed otwarciem postępowania działa natomiast jeszcze przez dwa lata od upływu miesiąca otwarcia (§ 12a ust. 1 IO). Zarówno zajęcie, jak i przelew lub zastaw odżywają między innymi wtedy, gdy odżyje zabezpieczona nimi wierzytelność (przy planie spłaty na warunkach § 156a IO), gdy postępowanie z zajęciem dochodu zostanie wcześniej umorzone albo gdy umorzenie pozostałych długów nie zostanie orzeczone lub zostanie uchylone; jeżeli zabezpieczają wierzytelność, której umorzenie pozostałych długów nie obejmuje, odżywają także po jego orzeczeniu (§ 12a ust. 4 i 5 IO). W postępowaniu nie otrzymują Państwo części dochodu podlegającej zajęciu; należy ona do masy upadłości (§ 2 ust. 2, § 187 ust. 1 pkt 5 IO). W postępowaniu z zajęciem dochodu egzekucje poszczególnych wierzycieli upadłościowych są niedopuszczalne (§ 206 ust. 1 IO).